Vrolijk Nederlands striperfgoed

Gerrit Theodoor Rotman (1893-1944) was een van de populairste en meest productieve striptekenaars van het interbellum. Veel van zijn beeldverhalen werden na publicatie in de krant in boekvorm uitgebracht. Deze boekjes, die soms letterlijk werden stukgelezen, werden vele malen herdrukt, tot lang na de vroegtijdige dood van de maker. Rond 1980 stokte echter de herdrukmachine, waarna Rotman langzaam maar zeker veranderde in een soort Vondel: iemand wiens historische belang praktisch omgekeerd evenredig is aan de belangstelling van het grote publiek voor zijn werk.

Vergetelheid is wel het laatste dat dit werk verdient, want Rotman lezen is nog altijd een plezier. Termen als 'gedateerd' en 'ouderwets' krijgen geen vat op de blijvende charme van zowel de teksten als de tekeningen – die elkaar overigens meer versterken dan in de meeste andere tekststrips. Daardoor lezen ze meer als 'echte' strips (i.e. ballonstrips) dan als prozaverhalen met illustraties, zoals de 'strips' die als verantwoord golden omdat ze meer aansloten op de traditionele leescultuur.

Niet alle strips van Rotman kregen een Nachleben in de vorm van een boekuitgave. Van de titels die in de dagbladen achterbleven en in de vergetelheid raakten, roept Mijnheer Pimpelmans heeft alweer pech de meeste vragen op. Mijnheer Pimpelmans was Rotmans populairste stripfiguur en zijn vijf voorgaande avonturen verschenen wél in boekvorm. Waarom dit laatste verhaal dan niet? Was het soms onder de maat? Nee, waarschijnlijk was het vooral een kwestie van ongelukkige timing.

Over de eerste publicatie van het verhaal bestaat enige onduidelijkheid. Op Wikipedia wordt zonder bronvermelding 1936/37 genoemd, terwijl Matla vermoedde dat het 1946 was. De waarheid lijkt ergens in het midden te liggen: uit online onderzoek blijkt dat Mijnheer Pimpelmans heeft alweer pech op 17 mei 1941 startte in de Nieuwe Leidsche Courant en twee dagen later in de Nieuwe Utrechtsche Courant. Dit waren twee kranten van de zogeheten Sterke Vijf, de combinatie van Christelijk-Nationale Dagbladen waarvoor Rotman zijn strips maakte. (Na de oorlog gingen de vier overgebleven kranten verder als Het Kwartet, dat ook heruitgaven van Rotmans werk verzorgde.) Het is niet onmogelijk, maar ook niet erg waarschijnlijk dat een van de drie andere kranten het verhaal eerder publiceerde. Aangezien zij online nog niet doorzoekbaar zijn, zal archiefonderzoek uitsluitsel moeten geven.

Een eerste publicatie in 1941 kan verklaren waarom er niet, zoals gewoonlijk, een boekuitgave volgde: het was oorlog, er was papierschaarste, men had andere dingen aan het hoofd. Pas vanaf 1946 werden de Rotman-boekjes weer herdrukt. Ook de Pimpelmansverhalen. Maar, opnieuw níet dat laatste verhaal. Juist doordat daarvan geen eerdere boekuitgave bestond, kon het niet eenvoudig worden herdrukt. Voor de andere titels kon men mogelijk terugvallen op bestaand reproductiemateriaal; voor Mijnheer Pimpelmans heeft alweer pech moest een geheel nieuwe editie worden vervaardigd. Zeker als de oorspronkelijke tekeningen, clichés of drukplaten niet meer beschikbaar waren, was dat aanzienlijk bewerkelijker.

En nu – o, ironie van de geschiedenis – is alleen het ondergeschoven Pimpelmansje nieuw leverbaar en klaar om in de boekenkast te blinken naast de oude en versleten Pimpelmansboekjes. Daar zullen zij zien dat de nieuwe buur hun formaat heeft en er uitziet zoals een Apollo-uitgave er in 1941 uit had kunnen zien. Ook van binnen, waar de oorspronkelijke lay-out is gereproduceerd. Moderne fratsen zijn alleen terug te zien in de 104 illustraties, die, nadat ze uit hun eenzame opsluiting in de krant waren verlost, op de best mogelijke manier presentabel en drukklaar werden gemaakt.

Na 85 jaar staan de plaatjes en praatjes dan eindelijk op netjes een rijtje en kan de laatste reeks tegenslagen van mijnheer Pimpelmans in één ruk worden uitgelezen!